Predstavljamo “Ekonomski monitor”

GEA “Ekonomski monitor” daje sažeti prikaz kretanja osnovnih makroekonomskih pokazatelja u BiH. U nastavku teksta izdvojen je analitički pregled ekonomskih i socijalnih promjena koje su se desile u protekloj godini sa posebnim osvrtom na odnos kretanja plata i cijena.

Ekonomske i socijalne promjene u BiH

BDP Bosne i Hercegovine je u trećem kvartalu 2021. godine iznosio 9,84 milijarde KM (vidjeti grafikon dole), što predstavlja porast od 8,4% u odnosu na isti period prethodne godine. Vrijedi još istaći da je u strukturi BDP-a u trećem kvartalu izvoz učestvovao sa oko 46%

Tromjesečni BDP BiH-a (u tekućim cijenama u KM), prema rashodnom pristupu, u 000 KM

Izvor: Agencija za statistiku BiH

U istom posmatranom periodu došlo je i do porasta plata. U decembru 2021. godine prosječna neto plata u BiH je iznosila 534 EUR što predstavlja porast od 5,52% u odnosu na isti mjesec 2020. godine. Treba takođe primijetiti da je u posmatranom periodu rast BDP-a bio viši od rasta plata.

Prosječna mjes. neto plata u BiH (u EUR)        

Ako se rast plata posmatra u širem kontekstu onda treba napomenuti da je prosječna neto plata na nivou EU zemalja takođe rasla uz izuzetak 2019 i 2020. godine. Primjera radi, u 2020. godini prosječna plata na nivou EU 19 zemalja iznosila 1.328,9  EUR što je za oko 250% više od prosječne plate u BiH.

Izvori: Agencija za statistiku BiH (uz preračun u EUR od strane autora), Eurostat (uz kalkulacije autora mjesečnih zarada na bazi godišnjih zarada)

Rast cijena hrane je premašio rast plata

Nažalost, u Bosni i Hercegovini je u istom posmatranom periodu došlo i do porasta cijena uključujući i porast cijena hrane i to za 10,4% ako se posmatra decembar 2021. godine u odnosu na isti mjesec prethodne godine. Može se odmah uočiti da je rast cijena hrane bio značajno veći od porasta plata. Rast cijena hrane nije jednako pogodio sve kategorije stanovništva, udar je naročito izražen kod onih kategorija sa niskim i srednjim nivoom primanja obzirom da je učešće troškova hrane u njihovoj potrošačkoj korpi veće u odnosu na one sa višim i visokim primanjima.

Mjesečne promjene cijena hrane i neto plata u odnosu na decembar 2020. godine u BiH  

Razlika u kretanjima cijena hrane i plata je bila specijalno izražena krajem 2021. godine, posebno u novembru i decembru kada je porast u odnosu na decembar 2020. godine kod cijena hrane premašio porast plata za oko 5 procentnih poena (vidjeti grafikon za BiH gore). Na primjer, u decembru 2021. godine su cijene hrane porasle za 10,9% u odnosu na decembar 2020. godine, dok su plate u istom periodu porasle za 5,5%. Prema tome, iako su plate u prethodnoj godini rasle, kupovna moć hrane i sposobnost BiH građana da se prehrane su oslabile. Ovakva dinamika mjesečnog poskupljenja hrane u drugoj polovini 2021. godine je dovela do primjetnog odvajanja rasta cijena hrane od rasta plata. Iako se to dešavalo u oba entiteta, ovaj proces je bio nešt naglašeniji u FBiH u odnosu na RS, što se može vidjeti na grafikonima dole.

Mjesečne promjene cijena hrane i neto plata u odnosu na decembar 2020. godine u RS  

Mjesečne promjene cijena hrane i neto plata u odnosu na decembar 2020. godine u FBiH  

Do rasta cijena došlo je i u zemljama EU s tim da je taj rast bio manje izražen u odnosu na BiH a što se može vidjeti na narednom grafikonu

Rast cijena hrane (m/m-12), decembar 2021; Izvor: Eurostat

Struktura cijena i njihove promjene

Ako se uđe dublje u analizu promjena cijena proizvoda i usluga u BiH u 2021. godini (XII2021/XII2020), može se vidjeti da su najviša poskupljenja zabilježena u oblasti prevoza (+13,6%) i hrane (+10,4%). Sa druge strane, kod odjeće i obuće je zabilježen pad cijena od -6,6% u istom periodu (vidjeti grafikon dole za grupe proizvoda i usluga).

Promjena cijena proizvoda i usluga po ekonomskim grupama u godišnjem periodu XII2020 – XII2021

Struktura i promjene neto plata

Najveći rast neto plata u 2021. godini je registrovan u hotelijerstvu i ugostiteljstvu (+21,2%), administrativnim i pomoćnim uslugama (+14,3%) i djelatnostima u finansijama i osiguranju (+13,6%). Međutim, u nekim djelatnostima, kao što su poljoprivreda, šumarstvo i ribolov, je ostvaren određeni pad neto plata u istom periodu, što se može vidjeti na donjem grafikonu.

Promjena neto plata po ekonomskim grupama u godišnjem periodu XII2020 – XII2021

Odnos penzija i cijena hrane

Penzije u entitetima su imale male promjene u 2021. godini. Prosječna penzija (samostalna i srazmjerna) u FBiH je imala blagi godišnji pad od 0,06% i u decembru 2021. godine je iznosila 427,5 KM, a ista je u RS porasla za 2,08% pa je istog mjeseca iznosila 414,25 KM. Očigledno je da su cijene hrane ugrozile poziciju penzionera jer su cijene u decembru 2021. godine porasle za 10,9% u roku od godinu dana (vidjeti grafikon dole).

Prosječne penzije u entitetima (vrijednosti u KM na lijevoj strani grafikona) i rast cijena hrane u BiH (procenti na desnoj strani), po mjesecima u 2021 u odnosu na decembar 2020. godine

Autor analize: Ognjen Đukić